Simon Steen-Andersen
in collaboration with
Michael Schmid
PRODUCTION
Production
Ictus Ensemble
Co-production
SWR
Festival d'Automne
Hellerau - European Center of the Arts
Festival 20·21
De Bijloke Muziekcentrum
Frequenz Festival
Perpodium
With the support of
The Tax Shelter of the
Belgian Federal Government
Commissioned by
Ictus, SWR Donaueschinger Musiktage and Festival d’Automne, with the support of the Ernst von Siemens Music Foundation
Stage and video performance freely after the Ursonate and life of Kurt Schwitters, by Simon Steen-Andersen in collaboration with Michael Schmid.
After being rejected by the Dadaists for being too romantic, Kurt Schwitters developed his own one-man art movement: "MERZ means creating relationships", he unhumbly proclaimed, "preferably between all things in the world!" Driven by restlessness and runaway imagination, Schwitters moved across disciplines and materials, creating installation art before the term existed, multimedia concepts beyond the technology of his time, a libretto for a surreal, apocalyptic sci-fi opera – and, famously, the iconic sound poem Ursonate, developed throughout the 1920s.
In 2002, on the verge of mastering one of the most difficult flute pieces ever written, Michael Schmid was struck by a musician's worst nightmare: the rare neurological condition focal dystonia. Despite steadily worsening symptoms, he went on to become a celebrated flutist and core member of the Ictus Ensemble, while the condition also pushed him into a series of parallel artistic adventures, most notably as a voice performer obsessively studying and performing the Ursonate more than a hundred times over two decades.
A century after its creation, Danish composer, stage director, and video artist Simon Steen-Andersen embarks on an investigation into the Ursonate and its creator, together with – and through – its most dedicated performer. In the spirit of Kurt Schwitters, he folds his findings back onto the documentary material itself, subjecting them to the principles of MERZ and creating a playful, fantastical portrait of the two men. Across time and space, they encounter one another deep inside the Ursonate: Schmid, under the influence of neurological medication and mystic rituals performed by a speech therapist turned shaman; and Schwitters, himself hallucinating on his deathbed after a stroke while contemplating his own end.
Theater- en videoperformance, vrij geïnspireerd op de Ursonate en het leven van Kurt Schwitters, door Simon Steen-Andersen in samenwerking met Michael Schmid.
Uit de Dada-kring verbannen wegens zijn zogenaamde te romantische stijl, ontwikkelde Kurt Schwitters vanaf 1920 in zijn eentje zijn eigen artistieke beweging: MERZ. “MERZ legt verbanden,” verkondigde hij schaamteloos, “en bij voorkeur tussen alle dingen in de wereld!” Gedreven door een onophoudelijke onrust en een overrompelende verbeeldingskracht waagde Schwitters zich aan alle disciplines en eigende hij zich alle mogelijke materialen toe. Hij creëerde artistieke installaties nog voor die term bestond, multimedia-concepten die hun tijd technologisch vooruit waren, een libretto voor een surrealistische en apocalyptische sciencefictionopera – en natuurlijk zijn legendarische klankgedicht Ursonate, waaraan hij gedurende de hele jaren twintig bleef schaven.
In 2002, net toen hij op het punt stond een van de moeilijkste ooit gecomponeerd fluitstukken onder de knie te krijgen, werd Michael Schmid geconfronteerd met de ergste nachtmerrie van elke muzikant: focale dystonie, een uiterst zeldzame neurologische aandoening. De geleidelijke verergering van de symptomen weerhield hem er niet van een gerenommeerd fluitist en een sleutelfiguur binnen Ictus te worden. Tegelijk dreef deze aandoening hem naar artistieke zijpaden, onder meer als vocaal performer: hij begon de Ursonate obsessief te bestuderen en voerde het werk in twee decennia meer dan honderd keer uit.
Een eeuw na haar creatie begint de Deense componist, regisseur en videokunstenaar Simon Steen-Andersen aan een onderzoek naar de Ursonate en haar maker, in samenwerking met – en via – diens meest toegewijde vertolker. In de geest van Kurt Schwitters past hij de principes van zijn onderwerp toe op het documentaire materiaal zelf, dat hij op zijn beurt onderwerpt aan een MERZ-operatie. Zo ontstaat een dubbelportret van beide mannen: even speels als fantasmagorisch. Door tijd en ruimte heen hebben zij een afspraak gemaakt in het hart van de Ursonate: Schmid, onder invloed van neurologische behandelingen en mystieke rituelen, onder leiding van een logopedist die sjamaan is geworden; Schwitters, zelf ten prooi aan hallucinaties op zijn sterfbed na een beroerte, in contemplatie over zijn eigen einde.
Spectacle scénique et vidéo librement inspiré de l’Ursonate et de la vie de Kurt Schwitters, par Simon Steen-Andersen en collaboration avec Michael Schmid.
Après son expulsion du cercle Dada pour un romantisme jugé excessif, Kurt Schwitters développe dès 1920 son propre mouvement artistique, en solitaire : MERZ. L'objectif de MERZ est de « créer des relations, de préférence entre toutes les choses du monde ! », proclame Schwitters en toute immodestie. Animé par une constante frénésie et une imagination débordante, l'artiste s'essaie à toutes les disciplines et s'empare de tous les matériaux, créant des installations artistiques avant même que ce terme n’existe, des concepts multimédias en avance sur les technologies de son époque, un livret pour un opéra de science-fiction surréaliste et apocalyptique – et, bien sûr, son légendaire poème phonétique Ursonate, dont il poursuit l'élaboration tout au long des années 1920.
En 2002, alors qu’il était sur le point de maîtriser l’une des pièces pour flûte les plus difficiles jamais écrites, Michael Schmid a vu surgir le pire cauchemar d'un musicien : la dystonie focale, une maladie neurologique extrêmement rare. L'aggravation progressive des symptômes ne l'empêcha pas de devenir un flûtiste de renom et un membre clé de l’ensemble Ictus, tandis que cette affection le poussait à expérimenter des aventures artistiques parallèles, notamment en tant que performeur vocal : il se mit à étudier compulsivement l’Ursonate, qu'il donna en concert plus d’une centaine de fois en deux décennies.
Un siècle après sa création, le compositeur, metteur en scène et vidéaste danois Simon Steen-Andersen se lance dans une enquête sur l’Ursonate et son créateur, en collaboration avec – et à travers – son interprète le plus dévoué. Dans l’esprit de Kurt Schwitters, il applique les principes de son sujet au matériau documentaire lui-même, le soumettant à son tour à une opération MERZ. Ainsi se dessine un portrait croisé des deux hommes, aussi ludique que fantastique. À travers le temps et l’espace, ils se sont donné rendez-vous au cœur de l’Ursonate : Schmid, sous l’influence de traitements neurologiques et de rituels mystiques, menés par un orthophoniste passé chaman ; Schwitters, en proie à des hallucinations sur son lit de mort à la suite d'un AVC, en contemplation devant sa propre fin.
