Music by Riccardo Nova
Indische muzikanten / Musiciens indiens / Indian Musicians :
Dr Manjunath Mysore (viool/violon/violin),
B.C Manjunath (percussie/percussion – mridanga),
Guruprasana (percussie/percussion/drums – cangira)
Georges-Elie Octors, conductor
Patrick Delges, computer music assistance voor/pour/for le Centre de Recherches et de Formation Musicales de Wallonie
NL
Riccardo Nova werd in 1960 in Milaan geboren en lijkt altijd al een avontuurlijk leven te hebben geleid waardoor zijn biografie in een waas van mysterie is gehuld. Hij was vrachtwagenchauffeur in het zuiden van de Verenigde Staten en woonde daarna in België, Italië, India en China. Zijn carrière als componist begon in het begin van de jaren 1990 weinig opzienbarend met het ietwat esoterische Sequentia Super Sex Nova Organa, een reeks van wervelende en geaffecteerde ‘magische canons’, geïnspireerd door de renaissancemuziek die werd opgenomen bij het label Stradivarius.
Zijn ontmoeting met de componist Fausto Romitelli (geboren in 1963), eveneens een Italiaan, bracht een schok teweeg en leidde tot een volledige ommekeer in zijn werk. De twee componisten namen in Milaan de leiding over van het op dat moment uitgebluste festival Nuove Sincronie. Ze overtroffen elkaar in het afleggen van scherpe verklaringen over de bloedarmoede van de eigentijdse muziek die volgens hen geïsoleerd en gecastreerd gevangen zat in getto’s. Ze hoopten dat ze zo vlug mogelijk ter ziele zou gaan om te herleven door het vuur van experimentele populaire muziek (‘de anonieme massa van jongeren die een computer bezitten’ schrijft Romitelli).
Riccardo Nova legde zich toe op de kunst van de ‘drone’, op de scheidslijn tussen bepaalde werken van de eigentijdse muziek (zoals die van de Romeinse componist Giacinto Scelsi) en de trance rock, hypnotische muziek bestaande uit lang aangehouden compacte akkoorden [d'épais accords] met een bezwerend expressievermogen. In die tijd combineerde Nova systematisch partijen van akoestische instrumenten met hun vooraf opgenomen ‘spiegelbeeld’, dat hij grondig manipuleerde tot het overladen en verzadigd was.
Door zijn kennismaking met de Indiase traditionele muziek, en dan vooral met de zogenaamde karnatische muziek, kreeg zijn werk een nieuwe wending, zonder echter zijn eigenheid te verliezen. Het woord ‘karnatisch’ betekent in de Tamil-taal ‘traditioneel’ of ‘oorspronkelijk’ en alludeert op de authenticiteit van de muziektraditie van het zuiden van India, die gevrijwaard bleef van Perzische invloeden. Een van de meest gebruikte instrumenten van de karnatische muziek is een dubbele, met leer bespannen, houten trom, de mridanga, waarvan de ene kant een lage diepe toon teweegbrengt (de thoppi) en de andere, smallere kant een kleppende en metaalachtige toon (de valanthalai). Vanavond wordt de mridanga bespeeld door B.C Manjunath, een van de grootmeesters van het genre.
Een van de typische kenmerken van de karnatische muziek is de bijzondere ritmische virtuositeit, die overwegend wordt doorgegeven via orale traditie en die een echte uitdaging vormt voor westerse componisten – een uitdaging op het vlak van complexiteit en codering (hoe ze te noteren?). Het Indiase ritme is niet opgevat in termen van ‘beats’ of ‘maten’, maar in ‘cycli’ of tala. De cyclus van de tala kan lang en complex zijn. Riccardo Nova koos voor ‘Primes’ ritmische cycli die gebruik maken van de priemgetallen 13, 17, 19 - in het Engels betekent ‘primes’ priemgetallen, dus getallen die alleen deelbaar zijn door zichzelf.
Een opvallend kenmerk van deze muziek is dat een ritmische formule achtereenvolgens tegen verschillende snelheden kan worden gespeeld, alsof ze elastisch is, terwijl ze nochtans is afgestemd op dezelfde unieke pulsatie (erg prikkelend ritmisch spel dat vaak wordt gebruikt door de jazzmuzikanten van Aka Moon). Naast haar ritmische vitaliteit, wordt de Indiase muziek gekenmerkt door een bijzonder geraffineerde intonatiekunst. De onderverdeling van het octaaf in talrijke intervallen of shrutis (talrijker dan onze westerse twaalf halve tonen) laat toe om een breed palet aan toonladders (of modi) te construeren, die elk op zich een specifieke expressie bezitten.
Hoewel Nova zich grondig heeft geschoold in de karnatische muziek, is hij zijn eerste liefde voor de elektronische muziek niet vergeten. Voor deze nieuwe compositie werkte hij samen met het Centre de Recherches et de Formation Musicales de Wallonie en zijn informaticus Patrick Delges. Deze bedacht een complex systeem van lussen tegen verschillende snelheden, die de muzikale frasen van de muzikanten cyclisch laten terugkeren.
FR
Né en 1960 à Milan, Riccardo Nova semble avoir toujours mené une vie aventureuse, qui marque sa biographie d’une aura de mystère. On l’a su camionneur à travers le grand Sud des Etats-Unis, puis résident en Belgique, en Italie, en Inde, en Chine. Sa carrière de compositeur s’est ouverte en douceur, au début des années 90, avec une œuvre quelque peu ésotérique (Sequentia Super Sex Nova Organa), une série de « canons magiques » tournoyants et précieux inspirés de la musique renaissante, enregistrés pour le label Stradivarius.
Sa rencontre avec un autre compositeur italien, Fausto Romitelli (né en 1963), fait événement et provoque en son œuvre un retournement complet. Les deux compositeurs reprennent à Milan la direction d’un festival alors en bout de course, Nuove Sincronie, et rivalisent de fracassantes déclarations sur l’anémie de la musique contemporaine, isolée, ghettoïsée, « châtrée », en priant qu'elle meure et ressucite dans le feu des musiques xpérimentales populaires (« la foule anonyme des jeunes qui possèdent un ordinateur », écrit Romitelli).
Riccardo Nova se tourne alors vers l’art du « drone », à l’intersection de certaines œuvres de musique contemporaine (comme celle du compositeur romain Giacinto Scelsi) et du rock de « transe » : musiques hypnotiques constituées d’épais accords longuement tenus, dans une expressivité incantatoire. A cette époque, Nova double systématiquement les parties d’instruments acoustiques de leur « miroir » pré-enregistré, qu’il soumet à de lourdes manipulations qui les surchargent et les saturent. Son parcours, sans se renier, connaît un nouveau point de courbure avec la découverte de la musique indienne traditionnelle, et plus spécialement avec la musique dite karnatique. Le mot «karnatique », qui signifie « traditionnel » ou « originel » en langue tamoule, fait allusion à l’authenticité de la tradition musicale du Sud de l’Inde, restée intouchée par les influences perses. Un des instruments de prédilection de la musique karnatique est un double tambour de bois tendu de cuir, le mridanga, dont l’une des parties rend un profond son de basse (le thoppi), tandis que l’autre, plus étroite, produit un son claquant et métallique (le valanthalai). Le mridanga sera joué ce soir par l’un des grands maîtres du genre, B.C Manjunath.
Une des caractéristiques de la musique karnatique est son extrême virtuosité rythmique, transmise essentiellement par tradition orale, et qui représente un véritable défi pour le compositeur occidental - défi de complexité et de chiffrage (comment le noter?). Le rythme indien n'est pas pensé en terme de « beat » ni même de « mesure », mais de « cycle » ou tala. Le cycle du tala peut être long et complexe. Riccardo Nova a choisi pour Primes des cycles rythmiques qui en appellent aux nombres premiers, 13, 17, 19 – c’est le sens du mot anglais « prime », nombre premier (ou indivisible). Caractéristique très repérable : une formule rythmique peut être donnée consécutivement à différentes vitesses, comme si elle était élastique, en s’adaptant pourtant à une même et unique pulsation (jeu rythmique très savoureux dont usent fréquemment les jazzmen d’Aka Moon). En plus de sa vitalité rythmique, la musique indienne se signale par un art très raffiné de l’intonation. La division de l’octave en nombreux intervalles ou shrutis (plus nombreux que nos douze demi-tons occidentaux) permet de construire une large palette de gammes (ou modes), dont chacune autorise une expression particulière.
Studieusement formé à l’école de la musique karnatique, Nova n’a pas oublié pour autant ses premières amours électroniques. Pour cette nouvelle œuvre, il s’est associé au Centre de Recherches et de Formation Musicales de Wallonie et son informaticien, Patrick Delges, qui a conçu un système complexe de boucles à différentes vitesses, qui font rebondir cycliquement les phrases des musiciens
ENG
Riccardo Nova was born in Milan in 1960 and seems always to have led an adventurous life, so that his story is enveloped in a veil of mystery. He was a lorry driver in the southern United States and later lived in Belgium, Italy, India and China. His career as a composer started, not especially sensationally, in the early nineties. His first work was the somewhat esoteric Sequentia Super Sex Nova Organa, a series of swirling and affected ‘magical canons’ inspired by Renaissance music and recorded on the Stradivarius label.
When he met the composer Fausto Romitelli (born in 1963), another Italian, it had quite an impact and led to a complete about-turn in his work. These two composers then took over the management of the Nuove Sincronie festival in Milan, which by that time was well past its best. The outdid each other in making cutting statements about the meagreness of contemporary music, which according to them was imprisoned in ghettos, isolated and castrated. They hoped it would soon die off and be reborn, revitalised by the vigour of experimental popular music (Romitelli wrote: ‘The masses of anonymous youngsters who own a computer’).
Riccardo Nova concentrated on the art of the ‘drone’, on the dividing line between certain works of contemporary music (such as those of the Roman composer Giacinto Scelsi) and trance rock, a hypnotic music consisting of long, sustained compact chords with an expressive incantatory power. At that time, Nova systematically combined parts for acoustic instruments with a ‘mirror-image’ of them recorded beforehand, which he manipulated until they were saturated and overloaded. His work took a new direction as a result of his encounter with traditional Indian music, and especially Carnatic music, but it did not lose its individual character. In the Tamil language, ‘Carnatic’ means ‘traditional’ or ‘original’, and alludes to the authenticity of the musical tradition of Southern India, which remained unaffected by Persian influences.
One of the instruments most often used in Carnatic music is the mridanga, a double wooden drum stretched with leather, one side of which produces a deep tone (the thoppi) and the other, narrower side a metallic, clattering sound (the valanthalai). This evening the mridanga will be played by B.C. Manjunath, one of the grand masters of the genre.
One of the most typical features of Carnatic music is its exceptional rhythmic virtuosity, which in most cases is handed down by oral tradition and presents a real challenge to Western musicians in terms of complexity and coding (how can one note it down?). Indian rhythms are not conceived in terms of ‘beats’ or ‘bars’, but in ‘cycles’ called tala. The tala cycle can be long and complex. For his work ENG Primes, Riccardo Nova chose rhythmic cycles that use the prime numbers 13, 17 and 19, numbers divisible only by themselves.
One of the striking features of this music is that a rhythmic formula can be played at several speeds in succession, as if it were elastic, whereas in fact it is attuned to the same unique pulsation (highly stimulating rhythmic playing often used by the jazz musicians of Aka Moon). In addition to its rhythmic vitality, Indian music is characterised by exceptionally refined intonation. The division of the octave into numerous intervals, called shrutis (which are more numerous than the twelve semitones in the West) enables a broad ranger of scales (modi) to be constructed, each of which has its own expressive characteristics.
Although Nova studied Carnatic music thoroughly, he did not forget electronic music, which was his first love. For this new composition he cooperated with the Centre de Recherches et de Formation Musicales de Wallonie and his computer expert Patrick Delges, who devised a complex system of loops at various speeds that repeat the musicians’ musical phrases at regular intervals.
