Op 16 maart, Paleis voor Schone Kunsten / Palais des Beaux-Arts, Bruxelles Ictus en het Orchestre National de Lille bieden u een avond aan die geheel zal gewijd worden aan de cyclus 'Lettres Soufies' van Jean-Luc Fafchamps. Stukken voor orkest, kamermuziek en stukken voor ensemble, en tot slot een 'concerto grosso' waarin een dialoog gevoerd wordt tussen het groot orkest en de deelnemende solisten. Jean-Luc Fafchamps, geboren in 1960, is componist en pianist (lid van het Ictus ensemble). Zijn muziek getuigt permanent van een hoogmoedige en melancholische meditatie over het voortglijden van de tijd. Op het eerste zicht lijken de uitgangspunten die de componist hanteert de eenheid en de veiligheid van de lyriek na te streven: sterk uitgewerkte partijen voor alto, hobo en hoorn, openlijk welluidende harmonie voor klavier en strijkers. Maar een ander lot ligt op de loer. Ondanks zijn uitgesproken voorliefde voor 'bezweringsformules' (term die hij zelf gebruikt), beschikt de componist over de fijngevoeligheid die hem eigen is om zich niet helemaal te laten meeslepen in die geestdrift. De genadeloze, onderhuids aanwezige ironie die zijn muziek bezielt, voorziet haar van kenteringen en wendingen die de haar temperen, omlaaghalen en haar behoeden voor al te veel glitter. Zodat uiteindelijk grenzen vervagen en we niet meer goed weten waar we het hebben. Metamorfoses en geleidelijke verschuivingen, overlapping tussen stemmingen, overgangen van de ene schrijfstijl naar de andere: Fafchamps klampt zich niet vast aan één stijl en maakt muziek die schottenloos is. Niet op de sarcastische, beleerde en briljante wijze van de post-moderne componist maar met een vreemde willekeur. Een Mot Soufi is opgebouwd als een niet-willekeurige opeenvolging verschillende Lettres Soufies. Het heeft weinig zin om op heden een volledig overzicht te geven van de regels waarop een dergelijke indeling gestoeld is daar er nog maar vijf 'lettres' bestaan. Het systeem baseert zich voor zijn opbouw op een groot aantal, voor het merendeel zuiver muzikale gegevens: instrumentarium, structuur, genre, karakter, contrastniveau, energetisch type, duur, zinsbouw, element,… maar ook gegevens die voortvloeien uit de alfabetische tabellen. Elk geheel of 'Mot Soufi' ontleent zijn samenhang aan een geheel van regels zoals contrast, afwisseling, complementariteit, enz… die als het ware een grammatical systeem vormen waarbinnen een beperkt aantal combinaties mogelijk zijn maar waarbinnen ook uitzonderingen bestaan. De eerste Mot Soufi waarop ik op heden werk is: KDTZGhSA voor ensemble en orkest. De Z waarvan hier sprake, is niet de reeds bestaande (voor alto, piano en electronica) daar hij om diverse redenen niet voorkomt in de vorming van een woord dat alle andere letters bevat en dat in praktisch opzicht, de aanwezigheid van elektronische spatialisatie, de integratie van Z problematisch maakt in een Mot dat reeds een ensemble en een orkest bevat. De tabel bevat 4 letters die vertaald naar romeinse tekens een Z opleveren. Elkeen van die lettres wordt opgevat als een mini-concerto. Deze laatste is een stuk voor hobo en ensemble (fluit, klarinet, piano, percussie en strijkquintet), geleid door Piet Van Bockstael (hoboïst bij Ictus) en het Spectra Ensemble. Dit concerto zou gecreëerd worden tijdens Ars Musica 2005. Onderstaande tabel geeft beknopt een aantal karakteristieken weer van de opeenvolgende stukken en laat ons zodoende toe bepaalde kwaliteiten in te schatten van de reeks die ze vormen.
Jean-Luc Fafchamps (Brussel, 1960) is componist en pianist. Tijdens en na zijn studies aan het Conservatorium van Bergen (piano, kamermuziek, harmonie) en aan de UCL (macro-economie), maakt hij zich vertrouwd met verschillende disciplines (improvisatie, rock, compositie van podiummuziek, begeleiding van liederen, piano solo...) alvorens zich te concentreren -zij het niet exclusief- op de opvoering en compositie van hedendaagse muziek. Hij sticht de vereniging Musica Libera, ter verspreiding van actuele muziek en het interpretatie collectief Le Bureau des Pianistes, waarmee hij zich de muziek voor verschillende klavieren eigen maakt (Feldman, wat leidt tot de cd Sub Rosa, Wyschnegradski, Reich, B. Mather, J. Tenney en andere klassiekers als Messiaen en Bartok) Momenteel is hij pianist bij het Ictusensemble, meer bepaald het Ictus kwartet (2 piano's en 2 percussies) waarmee hij tal van creaties (Lindberg, Leroux, Mernier, Aperghis, Harvey, Francesconi, Reich, De Mey, etc.) opnames en tournees realiseert (onder andere met Rosas). Zijn werk als componist dat hij autodidactisch heeft aangevat, werd positief onthaald door de 'tribune des jeunes compositeurs' van de Unesco in 1993 (Attrition voor 8 snaarinstrumenten) en verschillende van zijn stukken zijn gecreëerd op het Ars Musica festival (Back to the voice, Melencholia si..., Les Désordres de Herr Zoebius, Fragments de Vaisseau, Z, Gh ). Ensembles als Ictus, Musiques Nouvelles, UI of Lucilin, le quatuor Danel, Art Zoyd, Champ d'Action, Intégrale... speelden zijn muziek zowel in België als in het buitenland (Europa, ex-URSS, Noord-Amerika). In eerste instantie componeerde hij stukken voor kleine formaties waarin de piano een centrale rol speelde (Dynamiques, voor twee piano's; Quatuor, voor twee piano's; Melencholia si..., voor twee piano's en twee percussies), waarna hij zijn aandacht vestigde op andere combinaties: A garden, pour quintette à vents; Bryce, pour quintette à clarinette; Neurosuite, pour trio à clavier, Les désordres de Herr Zoebius, pour quatuor à cordes...). Elk werk vloeit voort uit een verschillende werkhypothese: onderzoek naar de werking van een netwerk van verhoudingen, obsessieve berekingen van schaalverhoudingen, bevraging naar de akoestische identiteit van texturen en de ontbinding ervan, ... Elke realisatie ontstaat door de minutieuse uitwerking van een unieke formele uitdaging, waarbij alle middelen ingezet worden om deze levensvatbaar en toegankelijk te maken. Op heden concentreert hij een groot deel van zijn aandacht op werk voor grotere formaties, of gebruikt elektronica: Lettres Soufies (S pour ensemble, T pour ensemble et instruments midi, D, pour ensemble, Z, pour alto, piano et électronique, Gh, pour ensemble) Sub Rosa, label voor hetwelk hij piano-opnames maakte van Morton Feldman (Triadic memories), Berio, Liszt, Dallapicolla, Bowles et Scelsi, heeft eveneens twee monografische opnames aan hem gewijd: Attrition (1993), en Melencholia si... (2002). Jean-Luc Fafchamps doceert muzikale analyse aan het Conservatorium van Bergen.
| ||||
note d'intention du compositeur | ||||
 | | | | |
